Afurð

Afurðir (output) eru allt það sem fyrirtæki eða stofnun framleiðir eða lætur af hendi með starfsemi sinni, hvort heldur vörur eða þjónusta. (Sjá líka aðföng, áhrif, hagkvæmni, skilvirkni.)

Aðföng

Aðföng (input; resources) eru allt það sem fyrirtæki eða stofnun þarf til eigin rekstrar, framleiðslu eða þjónustu, hvort heldur fjármunir, húsnæði, vinnuframlag, þekking, tæki, efni eða annar varningur. (Sjá líka afurð, áhrif, hagkvæmni, skilvirkni.)

Efnahagsreikningur

Efnahagsreikningur (balance sheet) er eitt af yfirlitum reikningsskila. Hann sýnir eignir fyrirtækis eða stofnunar á tilteknum degi, oftast í árslok, og hvernig þær eru fjármagnaðar, annars vegar með skuldum og hins vegar með eigin fé.

Endurskoðun

Endurskoðun (audit) felur í sér sjálfstæða, hlutlausa og faglega athugun á reikningsskilum, stjórnun eða rekstri stofnana eða fyrirtækja með það að markmiði að láta í ljós óháð álit á þessu, meta hvort fylgt sé lögum og reglum og benda á það sem betur mætti fara. (Sjá líka fjárhagsendurskoðun, stjórnsýsluendurskoðun, endurskoðun upplýsingakerfa, umhverfisendurskoðun, innri endurskoðun.)

Endurskoðun ríkisreiknings

Auk þess að árita ríkisreikning semur Ríkisendurskoðun árlega sérstaka skýrslu um endurskoðun hans. Þar gerir stofnunin grein fyrir endurskoðunarvinnu sinni og setur fram athugasemdir sínar og ábendingar.

Endurskoðun upplýsingakerfa

Sérstaða þessa sviðs endurskoðunar felst í þeirri áherslu sem lögð er á upplýsingatækni. Í eðli sínu beinist endurskoðunin sjálf þó að sömu meginatriðum og fjárhagsendurskoðun (að gögn í upplýsingakerfum séu heildstæð, áreiðanleg og örugg) og stjórnsýsluendurskoðun (að rekstur upplýsingakerfa stuðli að hagkvæmni, skilvirkni og markvirkni í rekstri).

Endurskoðunarstaðlar

Með endurskoðunarstöðlum er einkum vísað til útgefinna reglna félags löggiltra endurskoðenda, alþjóðlegra endurskoðunarstaðla og endurskoðunarstaðla INTOSAI. Í þessum stöðlum er leitast við að skilgreina góða endurskoðunarvenju. Staðlarnir fjalla meðal annars um gæðamál við endurskoðun og aðra vinnu sem endurskoðendur taka að sér. Jafnframt veita þeir endurskoðendunum lágmarksleiðbeiningar við að ákveða umfang endurskoðunar og velja þær aðferðir sem beita skal við að kanna og staðfesta gögn.

Fjáraukalög

Alþingi getur samþykkt fjáraukalög þar sem heimiluð er viðbótarfjárveiting til ráðuneyta, stofnana eða fyrirtækja ríkisins á yfirstandandi almanaksári (fjárlagaári). Slíkar viðbótafjárveitingar eiga að heyra til undantekninga og er þeim oftast ætlað að mæta útgjöldum sem ekki var hægt að sjá fyrir þegar fjárlög voru sett. (Sjá líka fjárlög, lokafjárlög, fjárheimild.)

Fjárhagsendurskoðun

Við fjárhagsendurskoðun (financial auditing) er metið hvort reikningsskil stofnana og fyrirtækja ríkisins – eða ríkisins sem heildar – séu gerð í samræmi við lög og góða reikningsskilavenju og gefi glögga mynd af rekstrarafkomu á reikningsárinu og efnahag í lok þess. Þá er innra eftirlit stofnana sömuleiðis kannað og að því gætt hvort það tryggi viðunandi árangur. Að lokum er leitast við að kanna og votta áreiðanleika kennitalna um umsvif og árangur stofnana birtist þær með ársreikningi.

Fjárheimild

Fjárheimild er heimild sem stofnunum eða fyrirtækjum ríkisins er veitt í fjárlögum til að skuldbinda ríkissjóð á tilteknu ári. Við hana getur bæst heimild í fjáraukalögum og millifærslur af öðrum fjárlagaliðum. Þá geta einnig bæst við ónotaðar fjárheimildir frá fyrri árum eða dregist frá gjöld umfram fjárheimild fyrra árs. (Sjá líka fjárlög, fjáraukalög.)

Fjárlög

Alþingi samþykkir fjárlög einu sinni á ári þar sem gerð er grein fyrir tekjum ríkisins og gjöldum á komandi almanaksári (fjárlagaári eða fjárhagsári). Í þessum lögum veitir Alþingi ráðuneytum, stofnunum og fyrirtækjum ríkisins heimild sína fyrir útgjöldum og ýmiss konar fjárráðstöfunum, svo sem lántöku, ríkisábyrgðum og kaupum og sölu á fasteignum. Í Stjórnarskrá Íslands er kveðið á um að ekkert gjald megi greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. (Sjá líka fjáraukalög, lokafjárlög, fjárheimild.)

Fjármálamisferli

Fjármálamisferli (fraud) felur í sér ólögmætt athæfi í því skyni að komast yfir fé eða einhver önnur verðmæti í eigu annarra. Undir fjármálamisferli falla meðal annars þjófnaður, fjárdráttur, röng skýrslugjöf, óréttmæt umboðslaun, mútur, ólöglegt samráð og samningar með ólögmætu samráði.

Framleiðni fjármagns

Framleiðni fjármagns lýsir hlutfallinu milli þeirra fjármuna sem lagðir eru í rekstur stofnunar eða fyrirtækis og þeirra afurða sem reksturinn skilar, þ.e. hversu vel fjármunir eru nýttir til framleiðslu eða þjónustu. (Sjá líka skilvirkni.)

Framleiðni vinnuafls

Framleiðni vinnuafls lýsir hlutfallinu milli fjölda starfsmanna / vinnustunda stofnunar eða fyrirtækis og þeirra afurða sem reksturinn skilar, þ.e. hversu vel vinnuafl er nýtt til framleiðslu eða þjónustu. (Sjá líka skilvirkni.)

Góð endurskoðunarvenja

Góð endurskoðunarvenja (generally accepted auditing standards) er ekki skilgreind í íslenskum lögum en litið er svo á að hún skírskoti til útgefinna reglna félags löggiltra endurskoðenda, alþjóðlegra endurskoðunarstaðla (IFAC) og endurskoðunarstaðla alþjóðasamtaka ríkisendurskoðana (INTOSAI).

Hagkvæmni

Hagkvæmni (economy) lýsir því hvort kostnaður vegna rekstraraðfanga sé eðlilegur miðað við magn þeirra, gæði, nýtingu og þörf. Við athugun á hagkvæmni er meðal annars kannað hvort stofnun eða fyrirtæki gæti aðhalds við starfsmannahald, rekstur húsnæðis eða kaup á vörum og þjónustu, það er hvort kostnaður sé réttlætanlegur miðað við eðli starfseminnar eða kostnað sambærilegs aðila við sinn rekstur.

Innra eftirlit

Með innra eftirliti (internal control) er átt við allar reglubundnar aðgerðir stjórnenda og starfsmanna sem hafa þann tilgang að veita stofnunum eða fyrirtækjum viðunandi öryggi við að ná markmiðum sínum í eftirfarandi þáttum: Skilvirkum og hagkvæmum rekstri, áreiðanlegum fjárhagslegum upplýsingum og að starfsemi sé í samræmi við lög og reglugerðir.

Innri endurskoðun

Innri endurskoðun (internal auditing) er óháð og hlutlaus staðfestingar- og ráðgjafarstarfsemi innan stofnunar eða fyrirtækis sem ætlað er að auka verðmæti rekstrarins, stuðla að því að starfsemin sé í samræmi við lög og reglur og gera stjórnendum kleift að ná settum rekstrarmarkmiðum. Við innri endurskoðun er á kerfisbundinn og agaðan hátt leitast við að meta og lagfæra þá áhættuþætti sem geta valdið tjóni eða skert möguleika fyrirtækis eða stofnunar á hagræðingu eða auknum tekjum.

INTOSAI

Alþjóðasamtök ríkisendurskoðana (INTOSAI) voru stofnuð árið 1953. Markmið þeirra er að miðla hagnýtri reynslu og þekkingu við endurskoðun opinberra aðila milli þeirra stofnana sem sinna henni.

Kennitölur

Kennitölur (lykiltölur) veita ýmiss konar tölulegar og samanburðarhæfar upplýsingar um rekstur stofnana og fyrirtækja, til dæmis framleiðslu eða þjónustu. Þeim er annars vegar ætlað að vera mælikvarði á umsvif og árangur starfseminnar, skilvirkni hennar og hagkvæmni, og hins vegar að nýtast stjórnendum við markmiðssetningu og fjárlaga- og áætlanagerð.