Fréttir > Eftirfylgni með þremur stjórnsýsluúttektum frá árunum 2022 og 2023

Eftirfylgni með þremur stjórnsýsluúttektum frá árunum 2022 og 2023

Skýrsla til Alþingis

16.02.2026

Samtals voru settar fram 23 ábendingar og tillögur til úrbóta í þremur stjórnsýsluúttektum sem Ríkisendurskoðun lauk á árunum 2022 og 2023. Einungis hefur verið komið að fullu til móts við fimm af þessum ábendingum eða tillögum.

Ríkisendurskoðun fylgir eftir niðurstöðum stjórnsýsluúttekta sinna með skipulegum hætti, annars vegar 6–12 mánuðum og hins vegar u.þ.b. þremur árum eftir að skýrslur eru birtar. Tilgangur slíkrar eftirfylgni er að kanna hvort og þá hvernig brugðist hefur verið við ábendingum embættisins og hvort þeir annmarkar sem úttektir hafa leitt í ljós séu enn fyrir hendi.

Í dag kynnti Ríkisendurskoðun niðurstöður eftirfylgni með þremur stjórnsýsluúttektum á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Um er að ræða eftirtaldar skýrslur sem birtar voru á árunum 2022 og 2023:

Fangelsismálastofnun – Aðbúnaður, endurhæfing, árangur (2023)
Landhelgisgæsla Íslands – Úttekt á verkefnum og fjárreiðum (2022)
Tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða (2022)

Samtals voru settar fram 23 ábendingar og tillögur til úrbóta í þessum skýrslum og þar af telur Ríkisendurskoðun að einungis hafi verið komið að fullu til móts við fimm ábendingar eða tillögur. Þeir annmarkar sem úttektirnar leiddu í ljós eru því að miklu leyti enn fyrir hendi.

Tekið skal fram þessar þrjár skýrslur eru einungis lítið brot af þeim skýrslufjölda sem embættið skilaði Alþingi á umræddu árabili, en þær voru samtals 29.

Eftirfylgni með skýrslunni Fangelsismálastofnun – Aðbúnaður, endurhæfing, árangur (2023)

Í skýrslunni Fangelsismálastofnun – Aðbúnaður, endurhæfing, árangur, sem birt var í nóvember 2023, setti Ríkisendurskoðun fram samtals níu ábendingar. Fjórar lutu að atriðum á ábyrgðarsviði dómsmálaráðuneytis, þremur var beint til Fangelsismálastofnunar, ein tók til atriða á ábyrgðarsviði heilbrigðisráðuneytis og ein til atriða á ábyrgðarsviði mennta- og barnamálaráðuneytis.

Í nýrri eftirfylgniskýrslu [hlekkur] kemur fram að í september 2025 hafði einungis verið komið að fullu til móts við eina ábendingu af þessum níu. Að mati Ríkisendurskoðunar hafa viðbrögð dómsmálaráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis og mennta- og barnamálaráðuneytis einkennst af töfum á úrbótum sem getur valdið auknum samfélagslegum kostnaði til lengri tíma litið.

Ábendingar í skýrslunni 2023	Mat Ríkisendurskoðunar á viðbrögðum	Ábyrgðaraðili
Ráðuneytið vinni hratt að byggingu nýs fangelsis í stað Fangelsisins Litla-Hrauni.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Áform stjórnvalda um byggingu nýs fangelsis á Stóra-Hrauni taka ekki mið af þeirri þörf sem fyrir hendi er.	dómsmálaráðuneyti
Ráðuneytið beiti sér fyrir því að rekstur fangelsisbygginga verði færður frá Fangelsismálastofnun til Framkvæmdasýslunnar–Ríkiseigna.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Ríkisendurskoðun brýnir fyrir hlutaðeigandi aðilum að flýta viðræðum um tilfærslu verkefnisins.
Mótuð verði heildstæð stefna í fullnustumálum.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Ríkisendurskoðun gagnrýnir hve þessi vinna er skammt á veg komin.
Bæta verður stöðu kvenkyns fanga í fangelsum landsins, m.a. með sérstökum vistunarúrræðum fyrir þennan hóp.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Ríkisendurskoðun ítrekar að alþjóðleg viðmið gera ráð fyrir að kvenkyns fangar séu aðskildir frá karlkyns föngum.
Efla þarf nám og þjálfun fangavarða.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna. Starfsemi Fangavarðaskólans hefur verið endurvakin og námið stenst lögbundnar kröfur.	Fangelsismálastofnun
Fangelsismálastofnun getur ekki með skömmum fyrirvara og án mikillar fyrirhafnar lagt fram upplýsingar um öryggisfrávik. Stofnunin þarf að efla greiningu á slíkum frávikum.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Fangelsismálastofnun vinnur þó að því að auðvelda greiningu á öryggisfrávikum.
Efla þarf vinnustaðamenningu Fangelsismálastofnunar. Bregðast þarf við niðurstöðum starfsánægjukannana með viðeigandi hætti.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Styrkja þarf mannauðsstjórnun stofnunarinnar. Ríkisendurskoðun ítrekar ábendinguna.
Bæta þarf aðgengi fanga að heilbrigðisþjónustu.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Bregðast þarf markvisst við erfiðri stöðu fanga í Fangelsinu á Hólmsheiði og Fangelsinu Litla-Hrauni.	heilbrigðisráðuneyti
Ljúka verður vinnu starfshóps um menntun fanga og fangavarða.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna og er hún ítrekuð.	mennta- og barnamálaráðuneyti

Eftirfylgni með skýrslunni Landhelgisgæsla Íslands - Úttekt á verkefnum og fjárreiðum (2022)

Í janúar 2022 birti Ríkisendurskoðun skýrsluna Landhelgisgæsla Íslands – Úttekt á verkefnum og fjárreiðum. Þar voru settar fram samtals níu ábendingar til Landhelgisgæslunnar, dómsmálaráðuneytis, utanríkisráðuneytis og forsætisráðuneytis.

Við eftirfylgni [hlekkur] Ríkisendurskoðunar með skýrslunni haustið 2025 kom í ljós að einungis hafði verið komið að fullu til móts við eina ábendingu af þessum níu. Að mati Ríkisendurskoðunar líða málefni Landhelgisgæslunnar enn fyrir að ekki hefur enn verið mörkuð raunsæ og árangursmiðuð stefna um starfsemina ásamt fjárfestingaráætlun til lengri tíma.

Ábendingar í skýrslunni 2022	Mat Ríkisendurskoðunar á viðbrögðum	Ábyrgðaraðili
Taka þarf skýrar og raunhæfar ákvarðanir um verkefni og tækjakost Landhelgisgæslunnar.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Ekki hafa verið fest í sessi skýr markmið um þjónustustig og viðbragðsgetu Landhelgisgæslunnar. Slík markmið eru nauðsynlegur til að hægt sé að meta þörf fyrir mannafla og tækjakost.	dómsmálaráðuneyti og Landhelgisgæslan
Festa þarf í sessi áætlun um fjárfestingar Landhelgisgæslunnar til langs tíma.	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Ekki er fyrir hendi langtímaáætlun um fjárfestingar eða eignastýringu Landhelgisgæslunnar.
Bæta verður eftirlit með landhelginni og auka viðveru flugvélar Landhelgisgæslunnar (TF-SIF).	Ekki hefur verið komið til móts við ábendinguna. Tilhögun eftirlits með íslenskri efnahagslögsögu er í meginatriðum óbreytt frá því sem var 2022.
Taka þarf til skoðunar hvort breyta eigi samsetningu og nýtingu skipaflota Landhelgisgæslunnar. Kanna þarf hvort ávinningur væri í því fólginn að nýta lagaheimild til að útvista verkefnum sjómælinga og nýta það fé sem fer til reksturs Baldurs til að styrkja útgerð varðskipa.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Skoðun á samsetningu og nýtingu tækjakosts Landhelgisgæslunnar stendur yfir.
Tryggja verður að fyrirkomulag og framkvæmd varnartengdra verkefna sé með þeim hætti að utanríkisráðuneyti sé í viðunandi stöðu til að hafa eftirlit með framkvæmdinni.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna. Samstarf utanríkisráðuneytis og Landhelgisgæslu um framkvæmd varnartengdra verkefna hefur gengið vel.	dómsmálaráðuneyti, utanríkisráðuneyti og Landhelgisgæslan.
Kannaðir verði kosti þess að Landhelgissjóður verði lagður niður eða sameinaður annarri starfsemi Landhelgisgæslunnar.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Að mati Ríkisendurskoðunar ber að ganga út frá því að sjóðurinn verði lagður niður.	dómsmálaráðuneyti
Skoða þarf hagræðingarmöguleika í rekstri Landhelgisgæslunnar. Kanna þarf gaumgæfilega hvað áhrif tækniframfarir hafa á mönnunarþörf stofnunarinnar.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Frá árinu 2022 hafa takmarkaðar breytingar orðið á tilhögun og framkvæmd grundvallarþátta í starfseminni.	Landhelgisgæslan
Landhelgisgæslan á að hætta að kaupa olíu í Færeyjum.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta.	dómsmálaráðuneyti og Landhelgisgæslan
Setja þarf reglur um nýtingu loftfara í verkefnum óviðkomandi eftirlits- og björgunarstörfum.	Komið hefur verið til móts við ábendinguna að hluta. Ljúka þarf gerð viðmiðunarreglna um not á tækjakosti Landhelgisgæslunnar til annarra verkefna en þeirra sem falla undir lögbundið hlutverk hennar.	dómsmálaráðuneyti, forsætisráðuneyti og Landhelgisgæslan

Eftirfylgni með skýrslunni Tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða (2022)

Ríkisendurskoðun birti skýrsluna Tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða í febrúar 2022. Samtals voru settar fram fimm tillögur til úrbóta í skýrslunni, sem beint var til fjármála- og efnahagsráðuneytis og Skattsins.

Í nýrri eftirfylgniskýrslu [hlekkur] kemur fram að haustið 2025 hafði verið komið að fullu til móts við þrjár tillögur til úrbóta og við eina tillögu að hluta. Hins vegar vantaði mikið upp á að komið hefði verið til móts tillögu þar sem ráðuneytið og Skatturinn voru hvött til að endurskipuleggja og efla tolleftirlit og tollendurskoðun.

Tillögur í skýrslunni 2022	Mat Ríkisendurskoðunar á viðbrögðum	Ábyrgðaraðili
Ráðast þarf í heildstæða endurnýjun tölvukerfa tollasviðs Skattsins.	Komið hefur verið til móts við tillöguna að hluta. Unnið hefur verið að úrbótum á kerfunum en ekki hefur farið fram heildstæð endurnýjun á þeim.	fjármála- og efnahagsráðuneyti og Skatturinn
Setja verður gæði gagna í forgang. Töluvert vantar upp á áreiðanleika og nákvæmni upplýsinga í tollskýrslum.	Komið hefur verið til móts við tillöguna. Gripið hefur verið til ýmissa aðgerða til að stuðla að aukinni nákvæmni og áreiðanleika tollskýrslna.
Endurskipuleggja og efla þarf tolleftirlit og tollendurskoðun.	Ekki hefur verið komið til móts við tillöguna. Ekki verður séð af þeim gögnum sem Ríkisendurskoðun hefur aflað að tolleftirlit og tollendurskoðun hafi verið efld.
Vöruskoðun landbúnaðarafurða verði gerð víðtækari og að viðvarandi verkefni tollasviðs Skattsins.	Komið hefur verið til móts við tillöguna. Aðferðir við greiningu á þörf fyrir vöruskoðun hafa verið efldar.
Yfirstjórn tollmála þarf að tryggja samræmda tollframkvæmd og leysa úr álitamálum. Tryggja þarf að reglulega sé fjallað um álitamál í tollframkvæmd á fundum framkvæmdastjórnar Skattsins.	Komið hefur verið til móts við tillöguna.